เอื้องหมาก กล้วยไม้ป่า ออกดอกเดือนไหน ชื่อวิทยาศาสตร์, ลักษณะ, ดอกมีกลิ่นเหม็น

ข้อมูลความรู้เกี่ยวกับ"เอื้องหมาก"

เอื้องหมาก คืออะไร?

เอื้องหมาก คือพืชชนิดหนึ่งในพรรณกล้วยไม้ป่า ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติในประเทศไทย เอื้องหมากเป็นพืชที่มีท่อลำเลียง (Vascular plants) ซึ่งอยู่ในหมวดพืชมีเมล็ด (Spermatophytes) โดยอยู่ในกลุ่มพืชดอก (Flowering plants) หรือ Angiosperms คือกลุ่มของพืชที่มีดอก มีรังไข่ และมีส่วนที่เรียกว่าออวุล (Ovule) เมื่อเกิดการปฏิสนธิ ออวุลจะเจริญไปเป็นเมล็ด และรังไข่ก็จะเจริญไปเป็นผล (Fruit) เพื่อห่อหุ้มเมล็ดนั้นไว้สำหรับการขยายพันธุ์พืชด้วยเมล็ดพันธุ์ต่อไป

ชื่อวิทยาศาสตร์?

เอื้องหมาก ชื่อวิทยาศาสตร์ ว่า Coelogyne trinervis Lindl. เป็นพันธุ์พืชในสกุล Coelogyne ซึ่งอยู่ในวงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae) โดยพืชวงศ์นี้อยู่ในอันดับ Asparagales.

เอื้องหมาก ชื่อวิทยาศาสตร์ Coelogyne trinervis

เอื้องหมาก Coelogyne trinervis; ภาพโดย BKF-Forest Herbarium.

ชื่อพรรณไม้ชนิดนี้ มีชื่อไทยเป็นชื่อทางการว่า เอื้องหมาก (ueang mak ) ซึ่งอ้างอิงตามหนังสือชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์ (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ.2557)

นอกจากชื่อนี้แล้ว ยังมีชื่อสามัญ ภาษาอังกฤษ ว่า The Three-Veined Coelogyne.

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์?

เอื้องหมาก มีลักษณะเป็น กล้วยไม้อิงอาศัยหรือเกาะบนหิน หัวเทียมทรงรูปไข่ เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.8- 3.2 ซม. ใบ มี 2 ใบ รูปแถบถึงรูปใบหอก กว้าง 2.5- 5 ซม. ยาว 11.5-45.5 ซม. ปลายแหลม เส้นใบ 3 เส้น เห็นชัดทางด้านล่าง ก้านใบยาว 1.5-12.5 ซม.

ดอกเอื้องหมาก

ช่อดอกแบบช่อกระจะ ออกด้านข้าง ก้านช่อดอกยาว 3.5-7.5 ซม. มีใบเกล็ดหุ้ม แกนช่อดอกซิกแซก มีลักษณะโค้ง ยาว 3.5-8.5 ซม. แต่ละปล้องยาว 0.8-3 ซม. ใบประดับที่มีดอก รูปใบหอกร่วงง่ายในระยะออกดอก กว้าง 7.5-8 มม. ยาวได้ถึง 25.5 มม.

ดอก มี 5-8 ดอก เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5-4.5 ซม. บานพร้อมกัน ดอกมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว กลีบเลี้ยง กลีบดอก และเส้าเกสร สีขาวถึงสีชมพูอ่อนหรือ สีเขียวอ่อน

กลีบปากสีขาว ขอบของส่วนที่คล้าย ก้านกลีบสีเหลือง แฉกข้างและแฉกกลางสีน้ำตาล กลีบเลี้ยงบนกางออกรูปรีถึงรูปใบหอก กว้าง 5.5-8.5 มม. ยาว 19.5-25.5 มม. กลีบเลี้ยงข้าง รูปขอบขนาน กว้าง 4.5-7.5 มม. ยาว 19.5-25.5 มม. ปลายแหลม

กลีบดอกรูปแถบถึงรูปใบหอก กว้าง 1.5-3.5 มม. ยาว 17.5-20.5 มม. ปลายแหลม กลีบปาก กว้าง 13.5-16.5 มม. ยาว 19.5-22.5 มม. ปลายแยก 3 แฉก แฉกข้างกึ่งรูปรีถึงรูปรี กว้าง 5.5-8.5 มม. ยาว 5.5-7.5 มม. ขอบเป็นคลื่น ส่วนที่คล้ายก้านกลีบยาว 1.5-3.5 มม. ปลายมน

บริเวณกลางกลีบปากมีสัน 3 สัน สันกลางสั้นกว่าสันข้าง สันแต่ละสันมีลักษณะเป็นคลื่น เส้าเกสร ยาว 15.5-18.5 มม. ด้านบนมีลักษณะเป็นปีก ปลายเป็นรอยบาก ผลแบบผลแห้งแตก

ออกดอกช่วงเดือนไหน?

เอื้องหมาก ออกดอกช่วงเดือนกันยายน-ธันวาคม

การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย?

เอื้องหมาก เป็นกล้วยไม้ป่าที่มีการกระจายพันธุ์ ตั้งแต่ อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา เวียดนาม คาบสมุทร มาเลเซีย สุมาตรา ชวา สำหรับในประเทศไทย พบได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย พบตามป่าผลัดใบระดับต่ำและป่าดิบเขาระดับต่ำ ที่ระดับความสูง 100-2,000ม.

ที่มา : มานพ ผู้พัฒน์, นันทวรรณ สุปันตี, โสมนัสสา แสงฤทธิ์. (2559). กล้วยไม้ในกลุ่มป่าภูเขียว-น้ำหนาว. สำนักงานหอพรรณไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช, กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช.

รายละเอียดเพิ่มเติม